Tinch okeani

Tinch okeani haqida umumiy ma`lumot

  • Asosiy xususiyatlari

    Okeanlar ichida eng keksa va eng kattasi, eng issig‘i, «olovli halqa»si mavjud, eng chuqur, biomassaga eng boy. Baliq ovlashda, dengiz, orollar soni, kuchli shamol, baland to‘lqin, suv tubi vulqonlari bo‘yicha Dunyo okeanida birinchi o‘rinda.
  • Geografik o'rni

    Shimol va sharqda Amerika, janubda Antarktida, g‘arb va shimoli-g‘arbda Avstraliya, Osiyo qit'alari o‘rab olgan. Shimoldan janubga qarab qariyb 12 ming km va g‘arbdan sharqqa qarab 17,2 ming km masofaga cho‘zilgan.
  • O'rganilishi

    Birinchi bo‘lib ispaniyalik V.Balboa 1513-yilda Panama bo‘ynidan o‘tib Tinch okeanini ko‘rgan va unga Janubiy okean deb nom bergan. F.Magellan 1520-1521-yillardagi sayohati davrida uni Tinch okean deb atagan.

 

O kean to‘g‘risidagi dastlabki ma'lumotlar F.Magellan va J.Kuk sayohatlari tufayli to‘plangan. V.I.Bering va A.I.Chirikovlar 1741-yilda okeanning shimoliy qismini o‘rganishdi. I.F.Kruzenshtern, Y.V.Lisyanskiy, S.0.Makarov «Vityaz» kemasida va Jak Iv Kusto Tinch okeanda mukammal tadqiqot ishlari olib bordilar.

T inch okean Dunyo okeani maydonining yarmini va Yer yuzining 1/3 qismini egallagan. Bu okean kattaligi jihatidan Ulug‘ okean deb ham ataladi. Okeanni beshta materik chegaralab turadi. Eng keng joyi ekvatorda va uning atrofida.

O Okean tubi relyefi juda murakkab tuzilgan. Bu yerda dengiz sayozligi kam, 1,7% maydonni egallaydi.Okean tubi 62,6% maydonni egallagan. Dunyo okeanidagi chuqurligi 5 km dan ortiq bo‘lgan 35 ta botiqdan 25 tasi, chuqurligi 10 km dan ortiq bo‘lgan 5 ta botiqning barchasi shu okeanda joylashgan.

Dengizlar

Nomi Maydoni, ming kv.km Eng chuqur joyi, metr
Filippin 5726 10265
Koro 4068 9174
Janubiy Xitoy 3537 5560
Fidji 3177 7633
Tasman 2331 5200
Bering 2315 4151
Oxota 1603 3916
Sharqiy Xitoy 1249 2719
Sharqiy (Yapon) 1062 3742
Solomon 755 9103
Banda 714 7440
Bellinsgauzen 487 7440
Sulavesi 453 6220
Ross 439 2972
Sariq 416 106
Sulu 335 5576
Yava 310 1272
Bismark 310 2665
Maluk 291 4180
Seram 173 5319
Flores 115 5234
Amundsen 98 585
Bali 40 1590
Savu 35 3475
 

Eng chuqur cho'kmalar

Nomi Chuqurligi, metr
Aleut 7822
Idzu-Bonin 9810
Kermadek 10047
Kuril-Kamchatka 9783
Marianna 11022
Nansen 7790
Peru 6601
Tonga 10882
Filippin 10265
Markaziy Amerika 6489
Chili 8069
 

Qo`shimcha ma`lumot

- Maydoni: 180 mln kv.km.

- Suv hajmi: 710,36 mln km.kub

- O'rtacha chuqurligi: 3980 metr

- Eng chuqur joyi: 11022 metr (Marianna cho'kmasi)

- O'rtacha harorati: +18,1 daraja

- Suvining o'rtacha sho'rligi: 36,5 promille

- Suv osti tizmalari: 6 ta

- 6000 metrdan chuqur botiqlar: 4 ta

- Qo'ltiqlar: Alyaska, Anadir, Aniva, Bristol, Boxoyvan, Sharqiy Koreya, Guakil, G`arbiy Koreya, Kaliforniya, Karagin, Kronots, Kuk, Lyuaodun, Norton, Panama, Papua, Ulug` Pyotr, Saxalin, Siam, Terpeniya, Teuantepek, Tonkiy, Shelexov, Gijigin, Penjin va boshqalar.

- Orollar: Aleut, Kuril, Saxalin, Yaponiya, Filippin, Yangi Gvineya (jami 100 dan ortiq)

- Yarimorollar: Kamchatka, Koreya, Malakka, Alyaska, Kaliforniya, Keyp-York, Koreya, Syuard va boshqalar.

- Bo'g'izlar: Magellan, Dreyk, Bering, Torres, Laperuz, Tatar, Tayvan, Balabak, Malakka, Zond, Karimata, Makasar, Mindoro, Bashi, Sulu, Kuk, Bass, Koreya va boshqalar.

- Ko'tarilmalar: Sharqiy Tinch okean, Janubiy Tinch okean

- Kotlovina: Janubiy, Shimoli-sharqiy

- Issiq oqimlar - Shimoliy Passat, Janubiy Passat, Passatlararo qarshi oqim, Kurosio, Sharqiy Avstraliya oqimi, Shimoliy Atlantika oqimi, Alyaska;

- Sovuq oqimlar - Kaliforniya, Peru, G`arbiy shamollar

- Okeaniyadagi organizmlarning 80 foizi endemik.

- Yaponlar har yili jon boshiga 80 kg okean mahsulotlarini iste'mol qiladilar.

- Okean sohillarida 50 ta mamlakat joylashgan bo'lib, dunyo aholisining yarmi shu joyda yashaydi.

- Okeanning shimoliy qismida lososimon baliqlarning 95 foizi yashaydi. Boshqa okeanlarga nisbatan hayvonlar turi 3-4 baravar ko'p. Tridakna nomli eng yirik mollyuskalarning og'irligi 30 kg ga boradi.

- Okeanning g'arbiy qismidagi tropik kengliklarda kuchli shamollar - tayfunlar (xitoycha "tay fin" - katta shamol) esib turadi. Tayfunlarning tezligi soatiga 30-50, ba'zan 100 km gacha boradi va katta to'lqinlarni yuzaga keltiradi.

BOSHQA STATISTIK MA`LUMOTLAR

Sharh qoldirish shakli

kodni yangilash