Dunyo okeanining atmosfera va quruqlikka ta'siri 

1839

   Dunyo okeani Yerning barcha qobiqlari bilan muntazam o‘zaro aloqada.
  Dunyo okeani Yerning barcha qobiqlari bilan muntazam o‘zaro aloqada bo‘lib, sayyoramiz tabiatiga kuchli ta'sir etib turadi. Dunyo okeanining atmosfera, litosfera, biosferalar bilan doimiy o‘zaro ta'siri natijasida «okean-atmosfera-quruqlik» tizimi tarkib topgan. Bu tizimda modda va energiya almashinuvi kuzatiladi. Tizimdagi moddalarning harakatini ta'minlaydigan qudratli kuch quyosh energiyasidir. Dunyo okeani Yer yuzasiga Quyoshdan kelayotgan issiqlikning 70% ini yutadi. Natijada okean issiqlik «akkumulatori» ga aylanadi va atmosferani ilitib turadi, bug‘ holatidagi namlik bilan ta'minlaydi, quruqlikka va barcha suv havzalariga yog‘in beradi.

 Quyosh energiyasi ta'sirida harakatga kelgan «issiqlik mashinasi» butun Yer yuzasi bo‘ylab «okean-atmosfera-quruqlik» tizimida issiqlik va namlik taqsimotini ta'minlaydi. «Issiqlik mashinasi»ning harakat yo‘nalishi, tezligi kabi xususiyatlariga Oy va Quyoshning tortishi hamda Koriolis kuchi, Yerning ichki energiyasi, hatto antropogen omil ham ma'lum miqdorda ta'sir etadi. Oqibatda tabiatda turli xil jarayonlar yuzaga keladi.
  Okeanning atmosfera va quruqlikka ta'sir etishida havo massalarining o‘rni katta. Okean quyosh issiqligini to‘playdi, ularni dengiz oqimi turli kenglik va uzoqliklarga olib ketadi, atmosferani ilitadi. Shu bilan birga, haroratning farqlari tufayli turlicha bosimli hududlar hosil bo‘ladi. Natijada okean va atmosferaning o‘zaro ta'sirini bog‘lovchi shamollar yuzaga keladi.

  Agar havo massalari okean yuzasida hosil bo‘lsa, dengiz havo massalari, aksincha, quruqlik ustida hosil bo‘lsa, kontinental havo massalari deb ataladi. Bu havo massalari «okean-quruqlik» tizimida issiqlik va sovuqlikni tashuvchi vosita vazifasini bajaradi. Okean bilan quruqlikning o‘zaro ta'siriga mussonlar tipik misoldir. Bu mavsumiy shamollar okean va materik chegarasidagi katta maydonlarda harakatlanadi va quruqlik tabiatining o‘ziga xos bo‘lishiga sabab bo‘ladi.

  Atmosferada sodir bo‘ladigan shamol, bo‘ron va quyunlarning bosh sababchisi ham «okean-atmosfera-quruqlik» tizimidagi modda va energiyaning almashinuvidir. Quyun (tayfun) va bo‘ronlar ikkala yarimsharning 5-20° kengliklari oralig‘idagi okean yuzasida tarkib topadi.
  Dengiz oqimlari ham okeanning atmosfera va quruqlik o‘rtasidagi o‘zaro aloqasiga kuchli ta'sir etadi. Ayniqsa, iliq va sovuq dengiz oqimlari isiqlik va sovuqlikni geografik kenglik hamda uzoqliklar bo‘yicha tashiydi. Yaqinidan iliq dengiz oqimlari o‘tgan quruqlikda qalin o‘simliklar, sovuq oqim o‘tgan hududlarda esa cho‘llar (Namib, Somali, Atakama) hosil bo‘ladi.
  Hisob-kitoblarga qaraganda okean yuzasidan bir yilda bir metr qalinlikdagi suv bug‘lanadi. Lekin bu suvning o‘rni yog‘inlar, quruqlikdan oqib kelgan yer usti va yer osti suvlari, mantiyadan ajralgan suvlar hisobiga to‘ladi.

plus  Foydalanilgan manbalar:

Maqolani foydali yoki qiziqarli deb hisoblasangiz ijtimoiy tarmoqlardagi do`stlaringizga matnni belgilab tavsiya qiling!
Agarda Siz maqolada xatoni uchratgan bo'lsangiz, unda xato matnni belgilab, CTRL + ENTER klavishasini bosing va sayt ma'muriga xabarnoma jo'nating.

Sharh qoldirish shakli

kodni yangilash