Yuklanmoqda...

Milliy iqtisodiyot tarmoqlari geografiyasining umumiy masalalari


 Sanoat, qishloq xo‘jaligi va transport tarmoqlarini hududiy joylashuviga bir qator omillar ta`sir e`tadi. Shulardan eng muhimi fan-texnika kashfiyotlaridir: energiya va xomashyoning yangi turlari, yangi texnologik jarayonlar, yangi transport vositalaridan foydalanish orqasidan ishlab chiqarishni joylashtirish tamoyillari ham takomillashadi. Ko`rxonalar xomashyo, yoqilg`i, energetika, suv va hatto, ishchi kuchi (inson omili)dan foydalanishi bo`yicha ko`p xomashyo, ko`p energiya talab, ko`p suv va ko`p mehnattalab sifatlarda guruhlanadi. Ularning har biriga xos tayanch korxona doirasida o`nlab mayda korxonalar ishlab chiqarish bo`yicha aloqador bo`ladi. Buni ishlab chiqarishning kombinat shaklideyiladi. Muayyan mahsulot ishlab chiqarishga ixtisoslashgan zavodlar o`zaro hamkorlikda faoliyat ko`rsatadi. Buni ishlab chiqarishni kooperativlashuvi deyiladi.  Bunday korxonalarni qurishda ishlab chiqarish aloqalarining uzluksizligi, transport qulayligi hisobga olinadi. Korxona qanchalik yirik va ko`p sohaga ixtisoslashsa, uni qayerga joylashtirish masalasi shunchalik murakkablashadi. 
  Muayyan asosiy ishlab chiqarish jarayoni bilan turli ishlab chiqarish jarayonlarining barqaror bog`liqligi ishlab chiqarish sikli deyiladi.
  Ko`rib chiqilgan omillar asosida iqtisodiyot tarmoqlari va korxonalarini hududiy joylashtirishning quyidagi tamoyillari belgilangan:
-  korxona va transport yo`llarini barpo etishda mamlakatning ustuvor manfaatlari, fan-texnika taraqqiyoti va ekologiya talablarini hisobga olish;
- eng samarali boylikni o`zlashtirish va boyliklardan kompleks foydalanishga asosiy e`tibor qaratish;
-  ko`p energiya va ko`p material talab korxonalarni xomashyo manbasiga yaqin joyda barpo etish va bunda ishlab chiqarishning kombinatlashuvi, ixtisoslashuvi hamda kooperativlashuvi e`tiborda bo`lmog`i;
- ishlab chiqarishni geografik joylashuvi mamlakat mudofaa ehtiyojlariga bo`ysundirilmog`i shart.
  Iqtisodiyot tarmoqlarining tadrijiy rivojlanishi pirovard oqibat sanoat tuguni, sanoat rayoni, qishloq xo`jalik mintaqalari, transport tuguni va magistrallari shakllanishiga olib keladi. Ularning aloqadorligidan hududiy ishlab chiqarish majmua (iqtisodiy geografik rayon)lar vujudga keladi. 

Diqqat! Agar siz matnda xatoliklarni aniqlasangiz, ularni belgilab, ma'muriyatni xabardor qilish uchun Ctrl+Enter tugmalarini bosing!

Sharhlar

kodni yangilash