Yuklanmoqda...

Turkiya Respublikasi 

1354

Turkiya Respublikasi  Osiyo va Yevropa qit’alarida joylashgan davlat. Gretsiya, Bolgariya, Gruziya, Armeniya, Eron, Suriya, Iroq davlatlari bilan chegaradosh. Shimoliy qismini Qora dengiz, janubini O'rtayer dengizi, g'arbini Egey dengizi suvlari yuvib turadi. Marmar dengizi, Bosfor va Dardanell bo‘g‘ozlari orqali mamlakatning Yevropa va Osiyodagi hududlari ajralib turadi.
  Ma’muriy jihatdan 76 viloyatdan iborat. Davlat tuzumi - Respublika. Davlat boshlig`i - Prezident. U har 7 yilda saylanib, Qurolli Kuchlarning Bosh qumondoni vazifasini ham bajaradi. Hukumat boshlig'i — Bosh vazir. Qonun chiqaruvchi hokimiyati 2 palatali parlament (Buyuk Millat majlisi).
 Aholisining soni 81,0 mln. kishi, o'rtacha yillik o‘sish sur’ati 1,0 foizga teng.
 Din nuqtayi nazaridan islomga mansublar 99,8 % ni va boshqalar 0,2 % ni tashkil etadi.
  Davlat tili - turk tili. Usbanizatsiya darajasi 70,1% gat eng.
  Etnik tarkibi - 87% i turklar, 10% i kurdlar, 1,7 % i arablar, greklar va boshqa xalq vakillari. Mamlakatdan tashqarida 6 mln. turk yashaydi. Aholi zichligi 1 km.kv maydonga 105 kishidan to‘g‘ri keladi. Shahar aholisi 71,2% ga teng. Tabiiy o'sish har ming kishiga 15,9 kishidir. O'rtacha umrning davri erkaklarda 69 yosh, ayollarda            75 yoshga teng. Aholining 14 yoshgacha bo'lgan qismi 28%, 15-64 yoshgacha bo'lganlar 63 % ni, 65 yoshdan kattalari 8 % ni tashkil qilaai
  Turkiya - BMT, XVF, NATO ga a’zo.
  Kichik Osiyo yarimoroli juda qadim zamonlardan boshlab shimol, janub, g`arb, sharq o`rtasida savdo va madaniy aloqalarni bog`lab turuvchi ko`prik bo`lgan. Miloddan avvalgi VIII-VI ming yilliklarda bu yerda dehqonchilik va chorvachilik rivojlangan. Miloddan avvalgi 3 ming yillikda birinchi shahar-davlatlar paydo bo`lgan. Jumladan, eng kuchlisi Xatti davlati bo`lgan. Keyinchalik bu hudud Iskandar Zulqarnayn qo`l ostida bo`ladi, I asrda esa u rimliklar qo`liga o`tadi. Keyinchalik Vizantiya qaramog`ida bo`ladi. XI asrda turk saljuqiylar, undan keyin esa Usmonli turklar qo`liga o`tadi. 1320-yilda Usmonli turklar imperiyasi shakllandi. 
  1923-yil 29-oktyabrdan Turkiya mustaqil respublika bo`ldi. Poytaxti – Anqara shahri. Mamlakat tarixiy obidalarga boy. Masjidlar, ibodatxonalar, tarixiy muzeylar shular jumlasidandir. Mamlakatning g`arbiy va markaziy qismini Anadoli yassi tog`lari egallagan. Sharqiy qismida esa Armeniya yassi tog`lari yastanib yotivdi. 
  Asosiy daryolari – Yoshil, Irman, Dajla, Frot, Araks, Chorax. O`rmonlar 15% maydonni egallaydi. Unda qayrag`och, archa, sarv daraxti, buk, eman, grab va butalar o`sadi. Hayvonlardan bug`u, olmaxon, yovvoyi cho`chqa, bo`ri, chiyabo`ri, ayiq, tog` echkisi, sirtlonlar yashaydi. Qushlardan qarg`a, burgut, laylak, qaldirg`och hamda ilon va kaltakesaklar keng tarqalgan.
  Turkiya – industrial-agrar mamlakat. Mamlakatda xrom (dunyoda 3-o`rinda), surma, temir rudasi, volfram, mis, marganes, simob, boksit, oltingugurt qazib olinadi. Rangli va qora metallurgiya rivojlangan. Neftni qayta ishlovchi va kimyo zavodlarida mineral o`g`itlar, ishqorlar, uy-ro`zg`or, kimyo mahsulotlari ishlab chiqariladi. Mashinasozlikda yengil avtomobillar, yuk mashinalari, avtobuslar, qishloq xo`jaligi mashinalari, dengiz kemalari, stanoklar, elektr jihozlar ishlab chiqariladi. Zamonaviy oziq-ovqat va to`qimachilik, qurilish materiallari va sement sanoat korxonalari faoliyat ko`rsatmoqda. Teri-poyafzal, mebel va qog`oz ishlab chiqarish rivojlangan. Qishloq xo`jaligida bug`doy, arpa, suli, makkajo`xori, javdar, sholi, sabzavot ekinlari yetishtiriladi. Tamaki yetishtirishda dunyoda oldingi o`rinlardan birida turadi. Bog`dorchilik va uzumchilik keng rivojlangan. Bundan tashqari, choy, yong`oq ham yetishtiriladi. Chorvachilikda qo`ychilik, echkichilik, qoramolchilik, yilqichilik rivojlangan. Turkiya angor echkisi junini eksport qilish juhatdan oldingi o`rinlardan birida turadi. Ipakchilik va baliqchilik rivojlangan. Turizm juda yaxshi rivojlangan. 
  Shaharlari: Istanbul, Anqara, Izmir, Adana, Bursa, Konya, Antaliya. Istanbul – turizmning yirik markazlaridan biri. Unga miloddan avvalgi VII asrda asos solingan. Dastlab Rim imperiyasi poytaxti bo`lgan U patda Konstantinopol deb ham yuritilgan. Hozirgi nomini 1930-yilda olgan. Shaharda muqaddas Sofiya muzeyi, ajoyib masjidlar bor. Vizantiya va musulmon arxitekturasi yodgorliklari ko`p. 
  Turkiyaning transport tizimi taraqqiy etgan. Unda avtomobil transportining roli katta. Dengiz transporti rivojlangan. 
 Eksportida mashina va avtobuslar, oziq-ovqat, yengil sanoat, elektrotexnika mahsulotlari, tamaki, quruq mevalar, qishloq xo`jaligi mahsulotlari yetakchilik qiladi.
  Importida mashina uskunalari, xomashyo, transport vositalari va boshqalar ustun turadi. Pul birligi – Turkiya lirasi.

plus  Foydalanilgan manbalar:

Maqolani foydali yoki qiziqarli deb hisoblasangiz ijtimoiy tarmoqlardagi do`stlaringizga matnni belgilab tavsiya qiling!
Agarda Siz maqolada xatoni uchratgan bo'lsangiz, unda xato matnni belgilab, CTRL + ENTER klavishasini bosing va sayt ma'muriga xabarnoma jo'nating.

Sharh qoldirish shakli

kodni yangilash