O‘rta Osiyo tabiiy geografik o`lkasi haqida tushuncha 

358

«Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi» kursida tabiiy geografik rayonlashtirish haqida tushuncha berilgan. Shunda Yevrosiyo joyning tabiiy xususiyatlariga qarab bir qancha tabiiy geografik o‘lkalarga bo‘linganligi bilan tanishgansiz. Endi biz ana shu tabiiy geografik o‘lkalardan biri bo‘lgan O‘rta Osiyoni o‘rganamiz. O‘rta Osiyo tabiiy o‘lkasi o‘zining tabiiy sharoiti, tabiiy geografik xususiyatlariga ega bo‘lgan, boshqa o‘lkalardan tabiiy chegaralari bilan ajralib turadigan yirik tabiiy geografik kompleksdir.

Yevrosiyoning tabiiy xaritasidan O‘rta Osiyo joylashgan yerlarni e’tibor berib ko‘rib chiqing. Shunda O‘rta Osiyo yer yuzasining tuzilishiga ko‘ra uch qismga bo‘linganini ko‘rasiz. O‘lkaning g‘arbiy qismi cho‘llar egallagan keng pasttekisliklar, shimoliy qismi cho‘l, chalacho‘l va dashtlardan iborat qir va tekisliklar ekanini, sharqiy va janubiy qismlarida osmono‘par baland tog‘lar ko‘tarilib turganini ko‘rasiz. (Qanday pasttekislik, past tog‘lar, qirlar, tog‘lar borligini xaritadan aniqlang.) 

O‘rta Osiyo — Yevrosiyo materigining deyarli qoq o‘rtasida joylashgan juda katta berk havzali o‘lka. Iqlimi quruq va kontinental. Qishi ancha sovuq. Shimoli-sharqiy qismida –50°C sovuq kuzatilgan. Yozi esa juda issiq. Yermizda harorat +50°C ga, Qoraqumda +54°C ga yetgani kuzatilgan. Suvsiz cho‘llar minglab kilometrga cho‘zilgan. Shu bilan birga, sharqdagi tog‘larda juda katta maydonlarni doimiy qor va muzliklar qoplab yotadi. O‘lkada tabiat turli xil o‘tlar o‘sadigan dashtlardan, janubda quruq subtropiklargacha o‘zgaradi.

O‘rta Osiyoda butun dunyoga dong‘i ketgan tarixiy me’morchilik yodgorliklari, muzey-shaharlar mavjud. Buxoro, Samarqand, Xiva dunyoga mashhur shaharlardir. O‘rta Osiyo o‘lkasidan jahon fani rivojiga ulkan hissa qo‘shgan Ahmad alFarg‘oniy, Abu Nasr Forobiy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Abdulloh Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy, Abu Ali ibn Sino kabi olimlar, Jaloliddin Manguberdi, Amir Temur, Zahiriddin Muhammad Bobur, Muhammad Shayboniyxon kabi sarkardalar, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy, Abu Abdulloh Rudakiy, Ahmad Yassaviy, Boborahim Mashrab kabi buyuk shoirlar, Imom al-Buxoriy, Hakim at-Termiziy, Bahouddin Naqshband kabi hadisshunos mutafakkirlar yetishib chiqqan.


Поделитесь ссылкой с друзьями выделив текст.
Заметили ошибку, тогда выделите ошибочный текст и нажмите клавишы CTRL + ENTER.