Farg`ona iqtisodiy-geografik rayoni 

1686

  Iqtisodiy geografik о ‘mi va tabiiy boyliklari. Farg‘ ona iqti­sodiy geografik rayoni ma’muriy jihatdan Andijon, Namangan va Farg‘ona viloyatlari dan tashkil topgan. Bu iqtisodiy geografik rayon respublika hududining 4 foizidan sal ortiqroq qismini egallasa-da, unda O‘zbekiston aholisining 1/3 qismi yashamoqda. Iqtisodiy geog­rafik rayon hududi hamma tomondan tog‘lar bilan o‘ralgan.
  Foydali qazilmalaming asosiy qismi tog‘larda to‘plangan. Tog‘ oralarida Shohimardon, Nanay, G‘ovasoy va Kosonsoy kabi xushmanzara vohalar bor. Bu yerlarda dam olish uylari, sanatoriyalar va boshqa istirohat maskanlari barpo qilingan. Iqtisodiy geografik rayonning eng past yeridan Sirdaryo oqib o‘tadi. Aholi­ning ming yillardan beri obikor dehqonchilik bilan shug‘ullanishi orqasida tuproq va о‘simlik dunyosi madaniylashgan.
  Uning hududida neft, gaz, ozokerit, oltingugurt, qalay, oltin, rux, marganes, o‘tga chidamli gil, turli xil binokorlik materiallari, kalsiy tuzi, shifobaxsh suvlar topilgan. Konlami ishga solish qulay. Buyuk ipak yo‘li o‘tgandavrlarda qishloq xo‘jaligi, savdo, hunarmandchilik barq urib rivojlangan. XIX asrda temiryo‘l qurildi. Bu esa uning iqtisodiy-geografik o‘mini jiddiy yaxshiladi.
  Aholisi. Rayon aholisining soni, zichligi va ishchi kuchlarining salmog‘i jihatidan mamlakatimiz iqtisodiy geog­rafik rayonlari orasida birinchi o‘rinda turadi. Aholi asosan tabiiy ko‘payish hisobiga ko‘paymoqda. Aholining tez ko‘payayotgani va yangi o‘zlashtiriladigan maydonlaming cheklanganligidan ishchi kuchi ortiqchaligi kuchayib bormoqda. Buni bartaraf etish uchun ijtimoiy soha korxonalarini ko‘paytirish, ko‘p mehnat talab qiladigan ishlab chiqarishni yanada rivojlantirish zarur.
  Bu yerda yirik shahar va shaharchalar, qishloqlar ko`p. Ishchi kuchlari tarkibida malakali kadrlar salmog‘i boshqa rayonlardagiga nisbatan ko‘p. Aholi Markaziy Farg‘onada ham siyrak joylashgan. Rayonda urbanizatsiya darajasi yuqori, aholining 58 foizi shaharlarda yashaydi.
  Xo‘jaligi va uning hududiy tashkil etilishi. Farg‘ona hududiy ishlab chiqarish majmui yuqori darajada mukammallashgan. U o‘tgan asr boshlarida ham boshqa rayonlardan shu jihati bilan farq qilardi.
  Qishloq xo‘jaligi boshqa viloyatlardagidan yuksak intensivligi bilan ajralib turadi. Rayon mamlakatda yetishtiriladi­gan paxtaning deyarli 25 foizini bermoqda. Tog‘ oralari va yonbag‘irlari texnikadan foydalanishni cheklaydi. Shuning uchun bu yerlarda mevali daraxtlar o‘stiriladi. Sha­harlar atrofida mevazor va uzumzorlar, sabzavot, kartoshka, poliz ekinlari ayniqsa keng tarqalgan.
  Chorvachilik asosan sut-go‘sht yetishtirishga ixtisoslash­gan. Rayon mamlakatning pillachilik bazalaridan biridir. Rayon O‘zbekistonda yetishtiriladigan pillaning 45 foiziga yaqinini beradi.
  Sanoati. Mustaqillik davrida foydali qazilmalar va qishloq xo`jalik xom-ashyosi negizida ko`plab yangi sanoat tarmoqlari vujudga keldi. Rayon yoqilg`i-energetika majmuining o‘z boyliklari salmog‘i kichik. Gaz Buxorodan keltiriladi. Quvasoy GRESi, Farg‘ona, Andijon va Namangan IEMlari, Shahrixon hamda Namangansoy gidroelektrostansiyalari butkul rayon uchun ishlasa-da, lekin rayonning elektr quvvatiga bo‘lgan ehtiyojini qondira olmaydi. Mazkur masalani yechimi sifatida quvvati 900 megavolt bo`lgan To`raqorg`on IES barpo etish rejalashtirilmoqda. Bu ulkan inshootning ishga tushirilishi Farg`ona iqtisodiy geografik rayonining elektr energiyaga bo`lgan ehtiyojini to`liq ta`minlash imkoniyatini beribgina qolmasdan rayonning istiqboldagi rivojida katta o`rin tutadi. Iqtisodiy geografik rayonning yoqilg‘i sanoati neft va gaz qazib chiqarishdan iborat. Qazib chiqarilgan neft Oltiariq va Farg‘ona neft zavodlarida qayta ishlanadi.
  Asaka, Qo‘qon, Namangan, Farg‘ona ma­shinasozlikning yirik markazlari hisoblanadi. Farg‘ona HICHMda qurilish materiallari sanoati ham rivojlangan. Quvasoy sement zavodi, Andijon, Farg‘ona, Qo‘qon va Quvasoy shaharlarida uysozlik kombinatlari, temir-beton konstruksiyalari zavodi ishlab turibdi. Yengil va oziq-ovqat sanoatlari asosiy ixtisos sohalari sanaladi. Rayon charm poyab­zallari, o‘simlik moyi ishlab chiqarish bo‘yicha mamlakatdagi boshqa iqtisodiy geografik rayonlardan oldindadir.
  Transporti. Rayon temiryo‘l, avtomobil va havo trans­porti bilan yetarli darajada ta’minlangan. Temiryo‘l vodiy bo‘ylab halqa shaklida o‘tkazilgan. Rayonning temiryo‘l bilan ta’minlanish darajasi mamlakatning o‘rtacha ko‘rsatkichidan 2 marta yuqori turadi. Rayon boshqa iqtisodiy geografik rayonlar bilan «Xo‘jand darvozasi» orqali va Toshkent-Angren-Qo‘qon avtomobil yo‘li orqali bog‘langan. Rayon doirasida avtomobil transporti ayniqsa muhim rol o‘ynaydi.
  Tashqi iqtisodiy faoliyati. Rayon chetga paxta tolasi va paxta yog‘i, quruq meva, kon- servalar, ip-gazlamalar, mashinalar, mineral o‘g‘itlar, sement, shifer, chinni hamda sopol buyumlar va boshqa mahsulotlar chiqaradi. Rayonga ko‘mir, g‘alla, yog‘och-taxta, mineral o‘g‘it, to‘qimachilik mahsulotlari, mashinalar, asbob-uskunalar hamda madaniy mollar keltiriladi.
  Iqtisodiy geografik rayonning ma’muriy viloyatlari hududiy-ishlab chiqarish majmualari, xo‘jalik tarmoqlari hamda tabiiy va iqtisodiy imkoniyatlar jihatidan bir-biridan farq qiladi.

plus  Foydalanilgan manbalar:

Maqolani foydali yoki qiziqarli deb hisoblasangiz ijtimoiy tarmoqlardagi do`stlaringizga matnni belgilab tavsiya qiling!
Agarda Siz maqolada xatoni uchratgan bo'lsangiz, unda xato matnni belgilab, CTRL + ENTER klavishasini bosing va sayt ma'muriga xabarnoma jo'nating.

Sharh qoldirish shakli

kodni yangilash